Wpływ GMO na pszczoły. Cz.I - Wacław Święcicki - Pszczoły a GMO

Co nowego słychać o wpływie roślin genetycznie zmodyfikowanych na środowisko i pszczoły? Cz.I

Wacław Święcicki

Od 1996 roku zmodyfikowane genetycznie [1] (transgeniczne) rośliny są uprawiane na szeroką skalę w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Ameryce Południowej i Azji. W Europie, do niedawna wolnej od GM, kukurydza Bt odporna na szkodniki była uprawiana w Hiszpanii, Portugalii, Francji, Niemczech i Republice Czeskiej, na Węgrzech i w Rumunii, gdzie sytuacja wymknęła się spod kontroli w 2005 roku, ponieważ nie oznakowano w systemie GPS poletek na których uprawiano rośliny GM.

Zwolennicy obiecywali cudowne wynalazki genetyczne, które pozwolą na uprawę roślin odpornych na suszę, na herbicydy, na choroby i szkodniki, a nawet odbudowę utraconej różnorodności biologicznej przez wprowadzanie nowych gatunków, na odpowiedzialność przyszłych pokoleń.

Przeciwnicy i sceptycy podkreślali wielokrotnie, że brak badań naukowych wyjaśniających wpływ GMO na biologię żywych organizmów, brak możliwości uniknięcia krzyżowania roślin i przewidywania jakie cechy nabędą rośliny o nowym zmodyfikowanym genotypie, stwarza zbyt duże ryzyko rozprzestrzenienia w przyrodzie nieodwracalnych cech odporności na choroby infekcyjne, wirusowe, szkodniki, których nie uda się usunąć tak łatwo jak wirusów z komputera. Np. uodporniona na herbicyd Roundup soja RR traktowana rutynowo tym herbicydem wytwarza dużo większą ilość fitoestrogenów [2]. Ostatnio odkryto także, że kukurydza Bt jest bardziej podatna na ataki mszyc z powodu znacznie większej zawartości aminokwasów niż w kukurydzy niezmodyfikowanej.

Brak badań, które pozwoliłyby określić globalne ryzyko. Ekolodzy pytają: czy wprowadzanie na dużą skalę upraw roślin z nabytą zdolnością do symbiozy z bakteriami wiążącymi azot z powietrza, tak jak ma to miejsce u roślin motylkowych, nie spowodowałoby przeazotowania i degradacji gleb, eutrofizacji wód i wyginięcia wielu gatunków roślin i zwierząt?

W Polsce sytuacja prawna jest niezadowalająca, ponieważ nie zostało przesadzone, kto ma przestrzegać izolacji przestrzennej, plantator GMO czy jego sąsiedzi. Prawo nie chroni, tak jak w prawie niemieckim, sąsiadów plantacji GMO przed stratami jakie może spowodować ich uprawa. Uprawa rzepaku RR, np. dla produkcji biopaliw mogłaby zniszczyć wyhodowane przez pokolenia rodzime bezerukowe odmiany a także spowodować silne zanieczyszczenie środowiska i zniszczenie różnorodności biologicznej tym herbicydem [3].

Zdaniem Związku Twórców Odmian Roślin Uprawnych [4]:„prowadzenie do uprawy roślin GMO może narazić plantatora jak i jego sąsiadów na duże i trwałe(wieloletnie) straty materialne. Od polskich plantatorów rzepaku w przypadku eksportu oleju rzepakowego i śruty poekstrakcyjnej wymaga się gwarancji, że nie zostały one wyprodukowane z roślin genetycznie modyfikowanych.”„Po uprawie rzepaku pozostaje bardzo duża ilość samosiewów z osypanych nasion, które potrafią kiełkować przez wiele lat, zanieczyszczać następujące po nich plantacje, a ich pyłek jest roznoszony przez owady i wiatr.” Dlatego „nie wystarczy samo monitorowanie działek rolnych, na których były uprawiane rośliny genetycznie modyfikowane, konieczne jest aktywne niszczenie samosiewów tych roślin przed zakwitaniem w latach następnych oraz monitorowanie i niszczenie roślin pokrewnych jako źródeł rozprzestrzeniania GMO. Dotyczy to np. rzepakochwastów i chwastów krzyżowych w przypadku rzepaku i burakochwastów w przypadku buraków”. „W Polsce zachwaszczenie upraw rzepaku bezerukowego roślinami rzepaku erukowego utrzymuje się średnio na poziomie 3%, ale trafiaja się partie znacznie bardziej zanieczyszczone. Dlatego po założeniu plantacji rzepaku GMO będzie bardzo trudne, wręcz niemożliwe zejście z zanieczyszczeniem GMO poniżej dopuszczalnego w UE progu, to jest poniżej 0,9%.”

Czy zawsze przed dopuszczeniem do uprawy roślin transgenicznych ich wpływ na środowisko został w wystarczającym stopniu wyjaśniony?

Na pewno nie, skoro 5 lutego 2007 roku Sąd Federalny Stanów Zjednoczonych po raz pierwszy w historii orzekł, że Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych złamał prawo, wydając zezwolenie na prowadzenie doświadczeń z mietlicą RR (odporną na Roundup) na polach golfowych bez wprowadzenia bardziej rygorystycznych ocen jej wpływu na środowisko. Sąd uznał, że prowadzone od 2002 roku doświadczenia naraziły środowisko USA na ryzyko. http://www.centerforfoodsafety.org/GTBC_DecisionPR_2_7_07.cfm

13 lutego br. Sąd Federalny Stanów Zjednoczonych ponownie orzekł, że Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych złamał prawo nie wykonując pełnej oceny wpływu na środowisko lucerny transgenicznej RR i dopuszczając ją do uprawy w 2000 roku. Sąd Federalny postawił pytanie, czy istnieje rządowa agencja, która ocenia kumulatywny wpływ wszystkich dopuszczonych do uprawy roślin transgenicznych. Sąd opowiedział się po stronie farmerów, którzy nie mogą sprzedawać swoich produktów jako „organiczne”, ani wolne od GMO. Wprowadzanie lucerny RR powoduje powstawanie chwastów odpornych na Roundup, wzrost zużycia tego herbicydu i konieczność stosowania innych toksycznych środków. http://www.centerforfoodsafety.org/pubs/Alfalfa%20Decision%202-13-07.pdf

Czy wymagane w Unii Europejskiej oceny potencjalnego ryzyka wprowadzania roślin transgenicznych dla środowiska i pszczół są wystarczające?

Najwyraźniej nie, skoro Prezydent Francji Nicolas Sarcozy prezentując 25 października br. nową politykę ekologiczną państwa, działając zgodnie z zasadą przezorności zawiesił uprawę roślin transgenicznych we Francji do czasu uzyskania pełnej oceny ich wpływu na środowisko od nowej powoływanej komisji ds. GMO.

Aktualnie jedyną dopuszczoną w Unii Europejskiej odmianą kukurydzy transgenicznej jest MON 810, odporna na omacnicę prosowiankę, której „selektywna toksyczność w opinii Monsanto jest nieszkodliwa dla ludzi, ryb i organizmów dziko żyjących”.

W Polsce znacznie większe straty powodowały w ostatnich latach rolnice, ploniarka zbożówka, na które kukurydza MON 810 nie wykazuje odporności.

Uprawę kukurydzy Bt MON 810 wstrzymano w 2005 roku na Węgrzech. W Niemczech w 2007 roku zezwolono na sprzedaż kukurydzy Bt MON 810 tylko tych z poletek, których wpływ na środowisko jest monitorowany zgodnie zatwierdzonym programem badań. Nieskuteczne są naciski komisarzy unijnych domagających się od Austrii wprowadzenia upraw kukurydzy Bt MON 810 oraz kukurydzy T25 firmy Bayer, może dlatego, że Unia Europejska w dyskusjach na forum Światowej Organizacji Handlu użyła w 2005 roku argumentu, że rośliny z modyfikacją Bt nie powinny być uprawiane ze względu na niepełną wiedzę o ich długoterminowym oddziaływaniu na środowisko. Komisja Europejska proponuje wprowadzić zakaz uprawy w całej UE dwóch innych transgenicznych odmian kukurydzy Bt 11 firmy Syngenta i 1507 firmy Pioneer/DuPont powołując się na badania wykazujące szkodliwe oddziaływanie na niektóre owady żyjące w środowisku i żyzność gleby. http://www.foe.co.uk/resource/press_releases/proposed_gm_maize_ban

Ostatnio publikowane wyniki badań naukowych wskazują, że skutki uprawy kukurydzy Bt są bardziej nieprzewidywalne niż przypuszczano, oraz że aktualnie obowiązujące w UE procedury nie pozwalają na właściwą ocenę potencjalnego ryzyka wynikającego z ich uprawy na dużą skalę. Na przykład zaobserwowano, że z niewyjaśnionych powodów ilość toksyn wytwarzana przez rośliny jednej z odmian Bt była bardzo zróżnicowana nie tylko na różnych poletkach ale i na tym samym polu, co stwarza poważne trudności dla oceny wpływu toksyn Bt na środowisko. Dotychczas nie brano pod uwagę tego, że rośliny transgeniczne Bt produkujące toksyny mogą zagrozić ekosystemom wodnym, chociaż wiadomo, że pyłki i odpady tych roślin docierające do wód są toksyczne. Pyłek z kukurydzy Bt, osiadający na powierzchni wód powierzchniowych i spożyty przez pożyteczne owady, osłabia ich system immunologiczny.

Czy udało się naukowcom szczegółowo wyjaśnić jaki wpływ na organizmy żywe, a szczególnie na owady zapylające, niezastąpione dla ochrony środowiska, różnorodności biologicznej i trwałej produkcji rolnej i leśnej, mają rośliny transgeniczne. W 2007 roku obszerny przegląd badań naukowych, oparty na 30 publikacjach z ostatnich 12 lat, udostępnił na stronie internetowej pt. „Genetically modified plants and bees” prof. dr Klaus-Dieter Jany. Przegląd wskazuje, że potrzeba dalszych pogłębionych i poszerzonych badań, ponieważ metodyka dotychczasowych badań nie była doskonała a zakres badań nie pozwalał na pełną ocenę ryzyka.

Zacytuję tylko wyniki tych badań, które mogą wskazywać na istotny wpływ GMO na pszczoły i owady zapylające.

• W modyfikacji Bt istnieje wiele wariantów szyfrujących różne białka, które w specyficznie działają na określone grupy owadów. Białko Bt Cry1Ab zauważalnie wpłynęło na zdolność pszczół do zdobywania pożytków, (Ramirez Romero 2005);

• W doświadczeniu w którym pszczoły miały również dostęp do pyłku z innych roślin niezmodyfikowanych, pszczoły zaspokoiły tylko 5% swoich potrzeb białkiem Bt Babendreier i wsp. 2004, 2006);

• W 3 doświadczeniach wykazano, że poletka z roślinami GM odpornymi na herbicyd miały mniej kwitnących kwiatów pod koniec sezonu wegetacyjnego i mniejszą bioróżnorodność w porównaniu z poletkami konwencjonalnymi (Haughton i wsp. 2003, Boham i wsp. 2005, Morandin i Winston 2005);

• Badania wpływu kukurydzy Bt na pszczoły na Uniwersytecie w Jenie wykazały w jednym przypadku silne porażenie pszczół, tak że doświadczenie musiało zostać

[1] W roślinach zmodyfikowanych genetycznie (ang. GM lub GMO genetically modified organizms ) istnieją trzy stopnie modyfikacji: 1) zmniejszenie lub zwiększenie aktywności własnych genów, 2)wprowadzenie dodatkowych kopii własnych genów, 3) wprowadzenie genów z innego gatunku – tworzące organizmy transgeniczne. Wśród roślin transgenicznych dominują dwa typy: I - rośliny odporne na herbicyd, np. Roundup (soja RR, rzepak RR), i II - rośliny, do których wprowadzono gen bakterii glebowej Bacillus thuringiensis, której produkty - białka Cry – są przyczyną odporności rośliny na owady (kukurydza Bt, bawełna Bt, ziemniaki Bt, pomidory Bt).

[2] Dr Anderson z Belfastu stwierdziła, że podawanie diety sojowej z żywności transgenicznej, np. dziecku w tzw. „soja formuła”(substancja dietetyczna do wykorzystania medycznego) daje efekt równoznaczny z dawką estrogenów zawartą w pięciu pigułkach antykoncepcyjnych. Jest to niebezpieczne szczególnie dla chłopców, ponieważ, może zakłócić ich rozwój umysłowy a nawet spowodować ukryte wady rozwojowe u małych dzieci.

[3] Herbicyd Roundup jest trwały pod ziemią i w wodach, jest bardzo śmiercionośny dla płazów i potencjalnie niszczący układ endokrynologiczny. W Stanach Zjednoczonych stwierdzono, że Roundup w stężeniach niższych od stosowanych w rolnictwie blokował rozwój łożyska kobiecego i wywoływał poronienia i przedwczesne urodzenia płodu o małej masie, herbicyd ten niszczy również aktywność aromatazy.

[4] Stanowisko ZTORU nt. Możliwości uprawy odmian genetycznie modyfikowanych (GMO) w Polsce opracował Prof., dr hab. Jan Krzymański – Prezes ZTORU w 2005 roku.

07.06.2008. 10:05

Polska wolna
od GMO

KOALICJA POLSKA WOLNA OD GMO

Co nowego słychać o wpływie roślin genetycznie zmodyfikowanych na środowisko i pszczoły? Cz.I

Informacje:

Menu:

Polska wolna od GMO

KOALICJA POLSKA WOLNA OD GMO

Co nowego słychać o wpływie roślin genetycznie zmodyfikowanych na środowisko i pszczoły? Cz.I

Informacje:

Menu:

Polska wolna
od GMO